Geschreven door Kimberley Roerdink

Body positivity onder kinderen: de macht van social media vs. de kracht van ouders

Doornroosje in de Efteling? Die heeft een flinke ‘upgrade’ gekregen. Nouja, vooral haar voorgevel dan, die een cupmaatje of drie is gegroeid. “We wilden het oorspronkelijke ontwerp van Anton Pieck wat meer benaderen”, aldus een woordvoerder van het pretpark. “Je weet wel: een onrealistisch slanke taille, ultralange benen en een bovengemiddeld grote cupmaat”. Oké, grapje natuurlijk. Die laatste zin plak ik er zelf achter, puur om mijn punt te maken. Waarom? Omdat we vroeger al, maar tegenwoordig nog vele malen erger (hoi, social media), dood worden gegooid met onrealistische schoonheidsidealen. Iets waar vooral jonge meiden, zo blijkt uit onderzoek, last van hebben. Gelukkig zijn daar die GevoelsRijke ouders (hoi, jij daar!) die hier een stokje voor steken. Tegengeluid: laat je horen.

‘Vroeger was alles beter’ - maar laten we niet overdrijven

Terug naar de jaren negentig, waar ik als tienermeisje nog niet werd blootgesteld aan de verslavende sociale media. Een periode waarin buitenspelen ‘normaal’ was en Tik Tak (niet te verwarren met TikTok ;-)) kinderkost op televisie was. Tsja, hoe mooi dat offline tijdperk ook was, het is wel goed om het niet volledig te romantiseren. Kijken we naar schoonheidsidealen, dan waren (en zijn) Disney-prinsessen zoals Doornroosje allesbehalve het gezonde voorbeeld. Net zoals de ultraslanke barbiepoppen met gigantisch lange benen trouwens - en de gephotoshopte modellen in magazines. Laten we daarbij ook niet de giftige opkomst van websites zoals Pro Ana vergeten, waarin kwetsbare kinderen werden meegesleurd in de wereld die ‘anorexia’ heet. Yep, ook mijn generatie kent haar programmering - en het is goed om daar niet blind voor te zijn. Toch kunnen we er niet omheen dat het vandaag de dag alleen maar erger is geworden. Sterker nog: ik schrik er zelfs van hoe en in welke mate dit gebeurt. Wat er allemaal genormaliseerd wordt en hoe ontzettend veel kinderen worden blootgesteld aan deze toxische programmering. Om een paar voorbeelden te noemen: botox, nepwimpers, borstvergrotingen, gebleekte tanden, opgespoten lippen, heel veel make-up, heel weinig kleding… je snapt wat ik bedoel.

Kwetsbare kinderen zijn voer voor app-producenten

In mijn blog over schermtijd schreef ik er al over, maar wist je dat 76% van de kinderen van zeven tot en met twaalf een mobieltje heeft? En dat TikTok de populairste media-app is (tijdsbesteding: vierenveertig minuten per dag)? Dé plek waar bovengenoemde ‘schoonheden’ de hele dag door online gegooid worden… onder toeziend oog van jouw kind. Het gevaarlijke van deze apps is dat het algoritme bepaalt wat je ziet. Dat betekent dat je voorgaande acties (kijkgedrag, hartjes, duimpjes) bepalen wat voor content er verschijnt in je persoonlijke overzicht. Jonge kinderen - en dan met name meisjes (ik neem je zo mee in de cijfers) - zijn extra gevoelig voor wat ze zien en hoe dit binnenkomt. Gooi dat in de mixer met alle ‘perfecte’ lichamen en ‘gezonde’ levensstijlen die op social media terrein veroveren en de giftige cocktail is daar. Je kan het tienermeisjes natuurlijk niet kwalijk nemen dat ze in aanraking komen met die content, er naar blijven kijken en meer willen zien. Da’s namelijk precies hoe beïnvloeding werkt; die verantwoordelijkheid ligt niét bij onze kinderen. Die verantwoordelijkheid ligt wel bij de makers, die kijkers verslaafd willen maken én houden (iets met een verdienmodel). Het is dan ook geen verrassing dat kinderen met (aanleg voor) mentale problemen een zeer schadelijk risico lopen, vertellen ook de twee rapporten die Amnesty International uitbracht (2023, focus: TikTok).

Meisjes geven hun leven een lager cijfer

Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer laat via een rapport (2024) zien dat meisjes van dertien tot en met achttien jaar hun online en offline leven een veel lager cijfer (6,7) geven dan jongens van dezelfde leeftijd (7,7). Belangrijke oorzaken? Online pestgedrag, maar ook de druk die zij ervaren door sociale media. Drieëntwintig procent van de meisjes geeft haar leven zelfs een onvoldoende. Wat mij betreft zeer zorgwekkend, maar vooral ook verdrietig. Waarom jongens hun online leven anders beoordelen? Omdat zij er andere activiteiten op nahouden. Waar meisjes meer op social media zitten (Tiktok #1), zijn jongens meer aan het gamen. Hoe dan ook: veel tienermeisjes geven aan social media als bron van onzekerheid te ervaren. Want, zo zegt het onderzoek, ze zien vooral ‘perfecte’ en ‘succesvolle’ plaatjes van onder andere influencers. Een ander kwalitatief onderzoek, dat de schrijvers van het boek The confidence code for girls deden, toont aan dat meisjes gemiddeld op een specifieke leeftijd onzekerheid gaan voelen. Wat blijkt? Het zelfvertrouwen neemt met maar liefst dertig procent af op de leeftijd van... twaalf jaar. Ai, shocking, vind je niet? En dan te bedenken dat dit onderzoek uit 2018 komt - en het aannemelijk is dat dit percentage nu zelfs hoger ligt.


In het kort:

  • Tienermeisjes geven hun online/offline leven een 6.7
  • Tienerjongens geven hun online/offline leven een 7.7
  • Verschil in score is te wijten aan druk van social media + online pestgedrag
  • 23% van de meisjes geeft haar leven een onvoldoende
  • “Al die perfecte en succesvolle plaatjes van influencers”
  • 12 = de gemiddelde leeftijd dat meisjes onzekerheid gaan voelen
  • op die leeftijd neemt het zelfvertrouwen met 30% af

Positief tegengeluid klinkt steeds luider

De cijfers zijn niet bepaald om vrolijk van te worden, maar het is wel de werkelijkheid waarin we leven. Gelukkig zijn er steeds vaker positieve tegengeluiden te horen vanuit bedrijven. Zo maakt Dove prachtige campagnes die bewust maken en confronteren, zo ook het filmpje hieronder. Je ziet eerst de confronterende kant, maar daarna ook wat de impact van jou als ouder kan zijn. Zo zegt een meisje “Mijn moeder leerde me dat ik niet moet luisteren naar die mensen. En dat ik trots mag zijn op wie ik ben.” Yep, er is hoop, lieve ouders, en die hebben wij in handen. Hoe fijn is dat?

Ouders: de verandering begint bij ons!

Zo, we gaan lekker door op die positieve invalshoek. De maatschappij waarin we leven kunnen we immers niet veranderen, wél hoe wij daar als ouders mee omgaan. De macht teruggrijpen dus - en zorgen dat we onze kinderen de juiste boodschap meegeven. Dat ze helemaal goed zijn zoals ze zijn - en dat social media geen weerspiegeling zijn van de werkelijkheid. Als ouders is het namelijk onze taak om een veilige sfeer te creëren waarin alles besproken kan worden. Een sfeer waarin we open met elkaar communiceren, maar vooral ook het goede voorbeeld laten zien. Want: wat wij laten zien, is wat onze kinderen overnemen. Mijn man en ik zetten ons hier heel bewust voor in, maar dat neemt niet weg dat er momenten zijn dat ik mijn hart vasthoud. Het doodeng vind allemaal. Het helpt me om mezelf op zo’n moment terug te roepen en te focussen op waar ik wél invloed op heb. Precies waar we het nu over gaan hebben. 🙂 Want: wat kán je eigenlijk doen?

7 x body positivity boosten bij en met je kind

  • Stop met klagen voor de tv en spiegel (of waar dan ook)

    “Nou, daar kunnen wel een paar kilootjes van af” roep je tegen jezelf in de spiegel, terwijl je ontevreden in je buik knijpt. Wel eens bij nagedacht dat je kind dit ongewild meekrijgt? Dit opslaat? Het als ‘normaal’ ziet? Datzelfde geldt natuurlijk voor momenten dat je iemand op tv of straat bekritiseert op zijn/haar uiterlijk. Opmerkingen als ‘zij heeft wel mini-borsten’, ‘zo, wat ziet die er uit zeg!’ en ‘wow, wat een MEGA neus’? Lekker inslikken. Je kind zal je (later) dankbaar zijn.

  • Benadruk wat lichamen kunnen, in plaats van hoe ze eruitzien

    Onze lichamen zijn fantastisch! Niet normaal waar we toe in staat zijn, toch? Om alleen al de ontwikkeling van je kindje te noemen en hoe de natuur dit bedacht heeft. Celdeling, ademhaling, een hart dat pompt, zelfhelend vermogen. Ik vind het fascinerend en vind dat we hier veel meer bij stil mogen staan. Zeker in een wereld waar vooral de buitenkant de focus krijgt. Verwonder je samen met je kind over de pracht en praal van het lichaam en verleg de focus van buiten naar binnen. 


    Mijn dochter: “Ik wil iedere dag iets nieuws leren over het lichaam!” - Sindsdien vraagt ze regelmatig iets over de werking van het lichaam en gaan we samen op onderzoek uit. Leuk en leerzaam voor haar… én mij.

  • Vertel dat er niet één schoonheidsideaal is (en vier unieke schoonheid)

    Helemaal niet over het uiterlijk praten? Da’s ook niet handig. Het is niet de bedoeling dat je onderwerpen uit de weg gaat. Alles moet namelijk bespreekbaar zijn, niet? ;-) Wat ik wel wil meegeven is om je bewust te zijn van je woordkeuze. Blijf erover praten met je kind, laat nuances zien en leer hem/haar dat er niet één schoonheidsideaal is. Verschillende mensen, verschillende meningen, verschillende eigenschappen, verschillende uiterlijke kenmerken. Oftewel: de uniekheid van het lichaam (van je kind) zien als iets moois - juist vieren.


  • Skip dieetpraat (en verleg de focus naar een gezond eetpatroon)

    Dieetpraat en een gezond eetpatroon: het wordt vaak met elkaar verward, maar het zijn toch echt twee wezenlijke verschillen. Zeker als je het hebt over woordkeuze in het bijzijn van je kind. Dieetpraat omvat termen als ‘afvallen’, ‘lijnen’, ‘gewicht’ en ‘slank zijn’, terwijl gesprekken over een gezond eetpatroon vooral focussen op voedingsstoffen, vitaminen en je fit en vitaal voelen. Goed om in gedachten te houden, de volgende keer dat je hardop over die dieetboter praat - of die maaltijd met minder calorieën de hemel in prijst.

  • Samen veelzijdige boeken lezen en filmpjes kijken

    Of je nu naar de tv kijkt, een boek leest, door een tijdschrift bladert of een Youtube-filmpje kijkt: mensen zijn overal - en daarmee diversiteit ook. Door dit samen met je kind te doen en oog te hebben voor de verschillende mensen, laat je zien dat iedereen goed is zoals ‘ie is. Laat hem/haar kennismaken met alle variaties zoals verschillende vormen, huidskleuren, lichamelijke handicaps en andere lichaamskenmerken. Als jij op dezelfde manier naar elk mens kijkt, zal je kind dit ook doen. Daar is ‘ie weer: het goede voorbeeld geven. ;-)


  • Verdiep je in de online (belevings)wereld van je kind

    Kleine kinderen kun je beschermen in wat ze zien en horen, maar naarmate ze uitgroeien tot tieners, wordt dit lastiger. Natuurlijk, ze hebben recht op hun privacy, maar het is wel goed om hier het gesprek over te openen. Dit begint bij het creëren van een veilige sfeer. Eentje waarin je kind bij je terecht kan als ‘ie iets vervelends gezien heeft, maar waarin jij bijvoorbeeld ook kan vragen wat ‘ie die dag online heeft meegemaakt. Ook is het als ouder goed om te weten wat er online te vinden is. Blijf je er dus in verdiepen. Als jij weet wat ‘hot’ is, kan je er makkelijker over praten.


  • Profiteer van de positieve online effecten

    Yep, die zijn er gelukkig ook. Er is tegenwoordig namelijk steeds meer te vinden over zaken als diversiteit, body positivity en genderkwesties. Zo zijn er ook influencers die zich juist afzetten tegen het schoonheidsideaal en staan voor diversiteit. Meiden die zonder make-up in beeld komen, hun vetrolletjes niet verstoppen en praten over onzekerheden. Hoe mooi is het als jouw dochter zo iemand volgt - en daardoor juist zékerder wordt? Een kant van social media die wat mij betreft wél meer aandacht verdient - en waar wij als ouders aandacht op kunnen vestigen.

GevoelsRijke afsluiter: lichamen zijn er om gevierd te worden - en het is aan ons als ouders om daar het goede voorbeeld in te geven. Ontsnappen aan een tijdperk waarin social media terrein veroveren? Dat gaat ‘m niet worden. Je stinkende best doen om je kinderen van jongs af aan de juiste boodschap mee te geven? Daar ligt de verandering. Klopt: de wereld van social media kan overweldigend en ongrijpbaar voelen. Als een gevecht dat je niet kan winnen. Toch hebben we als ouders meer invloed dan we soms denken. Zéker als je al vroeg begint. Normaliseer élk lichaam, geef zelf het goede voorbeeld en creëer een veilige omgeving waarin diversiteit besproken wordt. Want: hoe mooi is het dat we allemaal uniek zijn? Aan de binnen- én buitenkant? Ik zeg: een waar wonder. 🙂