Skip die samenslaapschaamte! Niet separatie, maar hechting zorgt voor groei

Zal ik je eens wat verklappen? Geheel tegen heel veel (voor)oordelen in, sliepen onze kinderen lange tijd - zeker het eerste anderhalf jaar - bij ons in bed/op de kamer. Of we bang waren dat zij op deze manier te afhankelijk van ons werden? Nope. We maken ons eerder zorgen over ouders die hun kinderen te snel onafhankelijk maken. Terecht, laten ook onderzoeken zien. Wist je namelijk dat ‘room sharing’ de eerste zes maanden door onderzoekers juist wordt aangeraden? En dat er meer positieve dan negatieve effecten zijn? Uit die taboesfeer ermee, tijd voor verdieping.

Westerse eigen(wijs)heid

Kans op verstikking, een hoger risico op wiegendood: consultatiebureaus en jeugdartsen richten zich voornamelijk op mogelijke gevaren, waardoor de voordelen overschaduwd worden. Het resultaat? Samen slapen met je kind wordt afgeraden, aldus de Nederlandse Richtlijn. Deze stelt dat je als ouder je baby op zijn vroegst vanaf vier maanden in bed mag nemen. Typisch Westers. Wist je namelijk dat in niet-westerse landen het heel normaal is dat je baby’tje bij je in bed slaapt? En dat dit al decennialang zo is? In Nederland zien we dat baby’s steeds jonger een eigen bed krijgen - het liefst ook een eigen kamertje, als het even kan. En dat terwijl uit onderzoek (2019) van dr. Beijers (Universitair Hoofddocent Radboud University) blijkt dat room sharing tijdens de eerste zes maanden het risico op wiegendood juist met bijna de helft halveert, kinderen er beter door slapen én ze op latere leeftijd socialer gedrag vertonen. Nee, ik wil eventuele risico’s niet bagatelliseren. Wel wil ik het onderwerp tweezijdig belichten. Vanuit het perspectief zoals Moeder Natuur het bedoeld heeft - en vanuit het gedachtegoed van Neufeld. Een van mijn favoriete ontwikkelingspsychologen.

Team ‘wel samen slapen’ vs. ‘niet samen slapen’: wie staat sterker?

Nog even over die nadelen, want ik snap heel goed dat je als kersverse ouders schrikt van dat soort uitspraken. Tuurlijk, er is altijd een risico, daar mogen en moéten we eerlijk over zijn. Toch ontbreekt het aan wetenschappelijk bewijs om die nadelen hard te kunnen maken, vertelt ook Dr. Maartje Luijk tijdens het Jaarlijkse Congres Slaapproblemen bij jonge kinderen. Ja, er zijn twee duidelijke kampen (team ‘wel’ en team ‘niet’), maar waarom ligt de nadruk zo op die nadelen? Eigenlijk komt het erop neer dat je je minder moet laten leiden door ‘hoe het hoort’ - en je jouw eigen gevoel mag volgen. Er is geen goed of fout. De manier die voor jou als ouder goed voelt en waar je kind baat bij heeft is dé manier. Wilde ik gezegd hebben, voordat we de diepte induiken. Ik ben hier namelijk niet om te zeggen wat je moet doen, maar wat in mijn ogen passend kán zijn. Of ik daar altijd zo sterk achter stond? Nee hoor, ook ik heb dingen moeten proberen. Een beetje zoals een doodnormale ouder.

Eerlijk over mijn samenslaapschaamte

Zoals je in het introgedeelte las, sliepen onze drie kinderen ‘lang’ bij ons in bed / op de kamer. Nog eerlijker? Nog steeds slapen zij heel graag bij ons - net zoals wij dat als ouders ook fijn vinden. Hier open over zijn vind ik belangrijk, maar de harde waarheid is ook dat ik me hier weleens voor heb geschaamd. Mensen vinden er zo snel wat van, wat maakt dat ik het onderwerp bewust wel of niet met mensen bespreek. Als het ter sprake komt, ben ik wel altijd eerlijk. Wij kiezen als ouders zélf wat goed is voor het gezin - en dat is ook de boodschap die ik uit wil dragen. Gaan we terug in de tijd, dan is het verschil in denken en doen met nu best groot. Zo dachten we bij de oudste dat deze zelf moest ‘leren slapen’. We oefenden overdag best wat af, wat ons vooral stress gaf tijdens de dutjes op die momenten. Beeld je in: een huilende baby, een huilende Kimberley. Nope, geen succes, wat om koersverandering vroeg. Ik besloot met deze aanpak te stoppen en het meer volgens de wet van de natuur te laten lopen. Op een manier die goed voelde voor mij - en daarmee ook voor mijn zoontje én de andere twee, bleek ook later. Aanvoelen en durven bijsturen is key.

Nu je er toch bent: kijkje in onze ‘hechtingskeuken’

• Co-sleeper, aanschuifbedje en ons grote bed
  Alle drie onmisbaar voor ons - en ook voor de kinderen.
• Doen wat goed voelt = lange tijd samen slapen
  De kinderen wel aan mijn kant, anders sliep Bas niet. ;-) Ik noem: véél geschuif en alsnog met z’n allen op anderhalf bed. Toch leuk voor het idee, dat driepersoonsbed.
• Baby #1: samenslaapfan
  Baby 1 sliep t/m het eerste jaar bij ons in bed. Na onze verhuizing toverden we het tweepersoonsbed met een enkel bed om tot een driepersoonsbed. Easy does it.
• Baby #2 eigen willetje (hoi, aparte kamer)
  Deze speelde op rond de veertien maanden. Hoe we dat merkten? Onrust, minder goed in slaap komen. Je kent het vast wel.
• Baby #3: ons ‘klittenbandkind’
  Zodra ze de kans krijgt, kruipt ze nog steeds gezellig bij ons in bed.
• Draagzakdutjes
  Hun eigen bedje of ons bed? Meestal niet overdag. Op die momenten sliepen ze vooral in de draagzak of auto. En niet een beetje, maar veel. Heel veel.
• Ik ervaarde meer gemak rondom borstvoeden
  Hoe lekker: niet meer elke keer dat bed uit, maar warm in bed voeden. Voor mij fijn, voor Bas én de kinderen. Drie keer ‘win’!
• Roulatiesysteem als Bas van huis is
  Bas is voor zijn werk regelmatig een paar nachtjes weg. Daarom hebben we een roulatiesysteem opgezet voor wie waar slaapt. Luchtbedden de zolder op en tukken maar. Lees: richting onze slaapkamer.
• De 6-weken-regel
  We hebben de afspraak dat elk kind elke zes weken een nachtje bij ons op zolder mag slapen. Apart van elkaar. Vinden ze helemaal mooi.
• ‘Lekker slapen’ boven ‘moeilijk doen’
  Heeft een van onze kids het lastig en onze nabijheid nodig? Gaan we regelen. Luchtbed de kast uit en niet moeilijk doen. Slaap is belangrijk (voor ons allemaal).
• Samen slapen op tien vierkante meter
  Oké, niet altijd natuurlijk, dat zou een beetje te veel van het goede zijn, maar wel in de lente- en zomermaanden. We hebben sinds vorig jaar namelijk een caravan, waar we héél graag mee de hort op gaan. De kinderen vinden het heerlijk.

Het verband tussen ‘monsters’ en separatie

Zo, door naar de feiten. Ik ken namelijk geen enkele ouder die niet heeft gedeald met slaapuitdagingen bij kinderen. Niet gek, het hoort bij het ouderschap. Niemand zei dat het makkelijk zou zijn. Ze zijn er dan ook niet om uit de weg te gaan, maar om opgelost te worden. Om dat te kunnen doen, is het belangrijk om te snappen dat er een verband is tussen angstige gedachten hebben / ‘monsters’ zien en separatie (= fysieke afstand van de ouders). Veel kinderen hebben namelijk last van deze zaken omdat ze ‘s avonds gescheiden worden van hun ouders, niét omdat ze erover gehoord hebben. Dat stelt ook Dr. Deborah MacNamara: docent aan het Neufeld Instituut. Ze vult aan dat monsters en enge gedachten vaak voorkomen bij kinderen van twee en drie jaar: de periode wanneer hersenen zich ontwikkelen en de verbeelding toeneemt. De nachtelijke separatie is de grootste scheiding die een kind meemaakt. Ze worden een relatief lange periode van hun ouders gescheiden, waardoor nare gedachten worden gevoed. Concrete gevolgen? Angst, frustratie, paniek, onrust voor het slapengaan, driftbuien, weigeren om te luisteren - om maar wat te noemen. MacNamara vat ‘m heel simpel samen: nacht = scheiding = monsters.

De natuur laat je kind groeien - doe jij dat ook?

Veel ouders denken goed te doen aan separatie, omdat ze hun kind zo sneller onafhankelijk maken. En natuurlijk: om die eerder besproken risico’s uit de weg te gaan (kan overigens ook prima met samen slapen, kom ik later op terug). Een begrijpelijke keuze, zolang het van binnenuit aangestuurd wordt; écht goed voelt. Geeft je vader- of moederhart diep van binnen aan samen te willen slapen? Dan is dat de natuur die spreekt en is het meer dan gezond om daarnaar te luisteren. Net zoals dat het gezond is dat je kind ervaart nog niet klaar te zijn voor die gescheiden nachten - en dat eerlijk bij je aangeeft. Separatie is lastig voor jonge kinderen, omdat de natuur het anders bedoeld heeft. Een kind heeft vijf tot zes jaar van zorg en aandacht nodig om zich te ontwikkelen tot een zelfstandig persoon (lees ook: de 6 stadia van hechting). Rond het derde levensjaar is het gebruikelijk om kreten te horen als “Ik doe het zelf wel!”, tegen het zesde levensjaar is een kind beter in staat zich van zijn ouders te scheiden (yep, de schoolperiode). Waar het op neerkomt? Een kind heeft niet de oefening met separatie nodig om te groeien, maar juist die hechting. Als de tijd rijp is (dank, Moeder Natuur), komt je kind vanzelf los van je. Aan jou de taak om je kind vast te houden, totdat deze zélf aangeeft zover te zijn. Nou, vertel eens: laat jij je kind groeien?

Meer verbinding = meer emotionele rust = minder monsters

Als separatie het probleem is, dan is hechting de oplossing: zo simpel is het. Wil jij je kind hiermee helpen, dan moeten wij (ouders) ervoor zorgen dat zij (kinderen) zich meer verbonden voelen met ons. Als een kind de aanwezigheid van een ouder als vanzelfsprekend beschouwt, dan zal het minder of niet de behoefte voelen om zich aan je vast te klampen of wanhopig achter je aan te rennen. Er zijn verschillende manieren om de verbinding met je kind te versterken, waarin het tonen van leiderschap, het bieden van veiligheid en het geven van liefde/erkenning de basis vormen. Wat je niét moet doen? Separatie ‘kracht bijzetten’ door het af te dwingen. Uit de losse pols: “Ik wil je pas in de ochtend weer zien!”, “Als ik weg ga, moet jij op je kamer blijven!” en “Je hebt nog vijf minuten, dan is het klaar”. Als jij het voortouw in vasthouden neemt, groeit de verbinding én zullen die vervelende monsters vanzelf verdwijnen. En dat allemaal omdat jij precies aanvoelt wat nodig is en daarnaar handelt. Toch mooi hè, dat ouderlijke instinct. ;-)

Van verwijten naar verantwoordelijkheid nemen

Betrap je jezelf erop dat je je kind net iets te vaak verwijt dat dat avondritueel zo lastig gaat? Of dat je geïrriteerd raakt omdat het zelfstandig slapen maar niet wil lukken? Onthoud dan dat het niet aan je kind, maar aan jou is om hierin de leiding te nemen. En dan bedoel ik niet het afdwingen van bepaalde handelingen, maar het invoelen en bieden wat op dat moment nodig is. Daar is ‘ie weer: (in)voelen. Accepteer dat jij verantwoordelijk bent voor de begeleiding tijdens die nachtelijke uitdagingen - en dat je kind afhankelijk is van jouw gedrag. Als je dit onder de knie krijgt, wordt die nacht misschien wel een moment dat hij/zij associeert met verbinding en nabijheid. Sterker nog: ik durf het je te beloven.

Slapen met je baby? Go for it! Zo doe je dat veilig

Zo, dan is het nu tijd om lekker met elkaar onder de wol te kruipen. In hetzelfde bed, op dezelfde kamer: gewoon zoals het bij jullie past. Bang voor die eerder genoemde verstikking of wiegendood? Dat maakt je een zorgzame ouder, niet voor schamen. Neemt niet weg dat samen slapen écht veilig kan - en daar ga ik je bij helpen. Alsjeblieft: 7 concrete tips.

1. Zorg voor een stevig matras
   Een zacht matras of waterbed is niet geschikt, een stevig matras wel. Je baby ligt stevig, zonder dat deze meerolt met de gevolgen van de zwaartekracht.
2. Leg je baby op zijn/haar rug
   Klinkt logisch, maar te belangrijk om niet mee te nemen. Het gezichtje is op deze manier helemaal vrij en daarmee ook de ademruimte.
3. Vermijd te dikke kleding / een te hoge temperatuur
   Houd kleding luchtig en zorg voor een slaapkamertemperatuur van 16-18 graden.
4. Sla de bank als slaapplek over
   In tegenstelling tot een bed met een stevig matras, is een bank niet betrouwbaar als slaapplek. Lekker overslaan. Ook een stuk fijner voor je eigen nek, trouwens.
5. En dat huisdier in je bed ook
   Als je baby bij je ligt dan, hè. Waar de hond of kat ligt als de baby niet in bed ligt, dat moeten jullie helemaal zelf weten.
6. Baby + kids = ouder als divider
   Slapen er meerdere kids en een baby in bed? Zorg dat er een ouder tussen de baby en kids ligt. Zo is je baby goed beschermd tegen onvoorspelbare manoeuvres.
7. Maak het bed val proof
   Zorg dat je de randen afschermt/ophoogt, zodat verplaatsing altijd veilig gebeurt.

Uitzonderingen: wanneer co-sleeping niet veilig is

Om het écht veilig te houden, moet ik ook de uitzonderingen benoemen. Zo is co-sleeping niet veilig wanneer je baby kunstvoeding krijgt (niet op de borst gefixeerd, kan gaan ‘zwerven’), je tijdens je zwangerschap gerookt hebt, je (verdovende) medicijnen gebruikt, na alcoholgebruik, als een ziekte/aandoening zorgt voor minder alertheid, je oververmoeid bent of als je flink overgewicht hebt. Kijken we naar de eerste maanden? Skip het dan liever als je baby ruim voor de uitgerekende datum geboren is, deze dysmatuur is of als hij/zij koorts heeft.

GevoelsRijke afsluiter: met geen sterk bewijs voor de negatieve effecten en een berg met positieve effecten wil ik je aanmoedigen je hart te volgen. Voelt samen slapen goed? Geeft het je kindje rust? Draagt het bij aan de verbinding? Ga ervoor. Meer informatie over dit onderwerp of extra support nodig? Check dan de website van Samenslapen.nl voor tips, handige producten en aanvullende richtlijnen. Ik zeg: slaap lekker - aan jou én je kind.