Gevoelens willen iets vertellen: over gedrag, je binnenwereld én wat je meekreeg

Een paar jaar geleden maakte ik de poster 'Gevoelens willen iets vertellen'. Zeven gevoelens, met bij elk gevoel wat het je misschien wil vertellen. Verdriet dat zegt dat je tranen mag laten stromen. Boosheid die zegt dat je grenzen mag stellen. Die poster werd duizenden keren aangevraagd. Duizenden! Dat zegt iets over de poster, maar vooral iets over ons. We willen onze gevoelswereld blijkbaar graag beter leren verstaan. Die van onze kinderen ook.

Nu, jaren later, is het tijd voor een nieuwe versie. De zeven gevoelens van toen staan er nog op, met zeven nieuwe erbij. Want het is nog steeds nodig dat emoties meer aandacht krijgen. Bij onze kinderen, maar eerlijk is eerlijk: minstens zo hard bij onszelf. Ik vertel je waarom, plus wat ik er het afgelopen jaar bij leerde. Ga je mee?

Eerst even terug: de poster van toen

Kijk nog eens goed naar die poster. Er staat steeds: zegt misschien dat ik… Dat woordje staat er niet voor niks. Een gevoel is geen bevel. Het is ook geen woordenboek waarin je de juiste betekenis opzoekt. Boosheid kan zeggen dat je een grens mag stellen, maar soms zit er iets heel anders onder. Het is een eerste vraag, geen eindantwoord. Zie het meer als een richtingaanwijzer: hij wijst een kant op en jij kijkt of dat klopt. Heb je liever deze eerste versie aan de muur? Die kun je hier nog steeds downloaden.

Ja, daar is 'ie: de ijsberg

Ik weet het, de ijsberg. Die kom je in zo'n beetje elk boek over opvoeden tegen. Maar juist omdat hij zo bekend is, snapt iedereen hem meteen. Dus ik leen hem even, met één laag extra:

De bovenstroom: wat boven water uitsteekt. Dit is gedrag. De stampvoet, de dichtgegooide deur, de snauw aan tafel. Ook jouw verheven stem als het je allemaal even te veel wordt. Het is wat zichtbaar is. Logisch dat we daar als eerste op reageren, want het is wat ons raakt.

De binnenstroom: wat onder water zit. Onze binnenwereld, die gevoeld en erkend wil worden. Het verdriet onder de snauw, de onzekerheid achter die dichte deur. Het hoort bij dezelfde ijsberg, je ziet het alleen niet. Gedrag is communicatie. Hier zit wat er eigenlijk gecommuniceerd wordt. Dit is ook de laag waar de poster over gaat.

De onderstroom: het water dat de ijsberg beweegt. Wat we meekrijgen uit ons familiesysteem. Patronen, loyaliteiten en onuitgesproken verhalen van de generaties voor ons, die nog altijd doorwerken in hoe we voelen en reageren. Je kunt hem niet zien, maar hij bepaalt mee welke kant het ijsblok op drijft.

Hallo, onderstroom

Over die derde laag leerde ik het afgelopen jaar veel meer. Ik merk steeds meer hoe belangrijk hij is. Soms reageer je op je kind veel feller dan de situatie vraagt. Of je voelt je ineens heel klein, terwijl er eigenlijk niks bijzonders gebeurt. Herken je dat? Grote kans dat er dan niet alleen iets in jou geraakt wordt. Er trekt iets aan je wat al veel langer stroomt. Iets wat je moeder misschien ook voelde, of je opa. Iets waar nooit woorden voor waren.

Oké, spiegel erbij. Welke gevoelens mochten er bij jou thuis zijn? En welke niet? Mocht je boos zijn? Mocht je verdrietig zijn zonder dat iemand het meteen probeerde op te lossen? Wie was er verantwoordelijk voor de sfeer in huis? Het zijn geen vragen om iemand de schuld te geven. Ze helpen je snappen waarom bepaalde gevoelens bij jou nog altijd zo hard trekken. In mijn blog over reageren of antwoorden lees je meer over hoe je zo'n automatisch patroon herkent - en hoe je er een pauze tussen krijgt.

Het gaat om het samenspel

Nu komt het: geen enkele laag is de 'echte' laag. Uiteindelijk gaat het om het samenspel.

Veel aandacht voor de binnen- en onderstroom helpt geen reet als je je gedrag niet verandert. Je kunt prachtig begrijpen waarom je uitvalt tegen je kind. Maar als je blijft uitvallen, voelt je kind vooral dát. Andersom brengt honderd opstellingen doen zonder rijker te worden in gevoel je ook niet verder. Dan weet je misschien precies waar iets vandaan komt, maar voel je het nog steeds niet echt.

Wie alleen naar het topje kijkt, gaat gedrag 'fixen' met straffen, belonen en time-outs. Het stukje boven water ziet er dan even netjes uit. Onder water blijft alles zoals het was. In gedrag accepteren vs. gevoelens erkennen leg ik uit hoe je gevoelens erkent zonder elk gedrag goed te keuren.

Elke laag doet ertoe. Gedrag mag begrensd worden. Gevoelens mogen gevoeld worden. Wat je meekreeg mag gezien worden. Alle drie, sámen.

Gevoelens als richtingaanwijzers

[AFBEELDING: nieuwe liggende versie van de poster 'Gevoelens willen iets vertellen']

Daar komt de nieuwe poster om de hoek kijken. De zeven gevoelens van toen staan er nog op. Ik heb er zeven aan toegevoegd die thuis net zo vaak langskomen: jaloezie, teleurstelling, onzekerheid, frustratie, schuldgevoel, verveling en trots. Jaloezie zegt misschien dat je zelf ook iets graag wilt. Verveling zegt misschien dat je mag ontdekken wat je leuk vindt. Zie je hoe anders dat voelt dan "niet zo jaloers doen" of "ga maar gewoon wat doen"?

Een gevoel benoemen helpt ook echt. Psychiater Dan Siegel noemt dat name it to tame it: wie een gevoel woorden geeft, helpt het brein om weer wat tot rust te komen. Dat geldt voor je kind. Voor jou trouwens net zo goed.

Zo kun je de poster gebruiken:

• Hang hem op een plek waar jullie allemaal langslopen, op ooghoogte van je kind.
• Begin bij jezelf. Kinderen leren meer van wat jij voordoet dan van wat jij uitlegt.
• Laat dat 'misschien' staan. Vraag samen wat het gevoel zou kunnen vertellen, in plaats van het antwoord te geven.
• Gebruik de vraag onderaan als check-in, aan tafel of in de auto: welk gevoel is er nu bij jou? Wat zou het je willen vertellen?

Wil je hier dieper in duiken met je kind? In je kind emotioneel leren én helpen groeien lees je hoe je emotionele groei stap voor stap oefent.

Download de nieuwe poster

De nieuwe poster 'Gevoelens willen iets vertellen' kun je hier gratis downloaden. Op de tweede pagina vind je nog meer om zelf mee aan de slag te gaan, van het GevoelsRijk Doeboek tot mijn boekentips. Print hem, hang hem op. Kijk dan eens wat er gebeurt als de gevoelens in jullie huis wat vaker aan het woord mogen.

GevoelsRijke afsluiter: van een ijsberg zie je maar een klein topje. Wat eronder zit is vele malen groter. De stroming die hem meeneemt zie je al helemaal niet. Kijk dus niet alleen naar het topje. Duik eens onder water, voel waar je naartoe getrokken wordt en laat je gevoelens je de weg wijzen. Ze willen je echt iets vertellen.