Conflicten tussen broers/zussen: de ‘waarom’ in oorzaak en de ‘hoe’ in omgaan met

Vol trots, geluk en liefde hebben jullie een fantastisch gezin op de wereld gezet. Na het hebben van héél veel slapeloze nachten, is daar ein-de-lijk iets meer rust. Of nouja, dat dácht je. Op de achterbank van de auto, tijdens dat speeluurtje, rond het slapengaan of als de één meer aandacht krijgt: broer(s) en/of zus(sen) liggen regelmatig met elkaar overhoop. Je doet er alles aan om de boel te sussen, maar vaak wordt het alleen maar erger. Jouw aanblik? Een voetenstamper op links, kind in tranen op rechts. Toch is al dat ‘gedoe’ ergens goed voor. Als je het de ruimte geeft - en er zorgvuldig mee omgaat…

Waar het vandaan komt (en waarom het hartstikke gezond is)

Laat ik je meteen uit die onrealistische gedachte trekken: néé, er is niets mis met jouw kinderen. Sterker nog: dat bekvechten, die boze blikken en dat gemopper op elkaar is hartstikke gezond. Klopt, dat maakt het niet leuker. Het brengt namelijk een hoop uitdagingen met zich mee (kom ik zo op terug). Die onderlinge conflicten zijn een natuurlijk proces binnen het opgroeien en zijn zelfs - ja, echt - ergens goed voor. Zo helpt het bij het ontwikkelen van sociale vaardigheden (onderhandelen, delen, gevoelens uiten), stimuleert het zelfregulatie (emoties controleren, oplossingen vinden) én versterkt het de onderlinge band (meer begrip en verbondenheid). Dat betekent dat het waardevolle kansen biedt om belangrijke levensvaardigheden te ontwikkelen. Voor nu én later. Wanneer een kind de confrontatie opzoekt, wordt deze meestal gedreven door frustratie. Een hunkering naar verandering. Zoals je in eerdere blogs van mij kon lezen, hebben kinderen onder de zes jaar niet voldoende hersenontwikkeling om die overheersende emoties onder controle te houden. Het resultaat? Een verbale of zelfs een fysieke aanval, waarbij kids onder de drie jaar sneller fysiek worden (om zich heen slaan) - en oudere kinderen verbaal (“Ik vind je stom!”).

Veel voorkomende triggers

Kijken we naar die frustratie, dan zijn er eindeloos veel triggers die een ruzie tussen broers en/of zussen kunnen aanwakkeren. Elk kind en alle behoeften zijn uniek, dus die situaties dichttimmeren is onmogelijk. Wel zien we vanuit de ontwikkelingswetenschap een aantal veel voorkomende situaties die dit triggeren. Zijn deze voor jou herkenbaar?

• Niet krijgen wat je wilt
  Een meningsverschil over dat spelletje, een ‘stomme’ opmerking en verschillende karaktertjes bij elkaar. Het is voer voor conflict, omdat kinderen niet de volwassenheid hebben om gereguleerd met deze emoties en verschillen om te gaan. Ze zitten middenin een avontuurlijke ‘reis’ van ontdekken, leren en accepteren.
• Territoriumgedrag en bezitterigheid
  Voor (jonge) kinderen is het vaak lastig om spulletjes en aandacht te delen. Ergens een hartstikke gezond instinct (persoonlijke grenzen stellen) - het is alleen aan ons ouders/verzorgers om te zorgen dat dit gebalanceerd gaat. Dat betekent: een gezond samenspel van geven (sociale vaardigheden) en nemen (eigen behoeften).
• ‘Honger’ naar verbinding
  Als kinderen zich vervelen of hunkeren naar hechting, dan is de kans groot dat ze elkaar opzoeken. Zéker als ouders niet beschikbaar zijn. Als broer of zus aan de andere kant geen zin heeft om te spelen, kan dit zorgen voor wrijving. Want: ook kinderen willen af en toe tijd voor zichzelf. Het zijn net mensen. ;-)
• Eigen frustratie, geprojecteerd op de ander
  Naar bed moeten gaan, niet mogen gamen, minder aandacht van een ouder. Als kinderen in hetzelfde gezin met elkaar in conflict zijn, kan het ook komen omdat een van de twee uit een ándere gefrustreerde situatie komt. In dit geval is de persoon tegenover hem/haar een bliksemafleider voor zijn/haar eigen frustratie.

Mag gezegd worden: het hoort erbij, maar is niet makkelijk

Ja, die onderlinge conflicten zijn hartstikke normaal - en daarbij is de kans groot dat je de bovenstaande situaties herkent. Allemaal heel fijn, maar dat betekent niet dat het voor de opvoedende partij geen uitdaging is. Verre van zelfs. Je kan het gevoel hebben dat je iets verkeerds doet in de opvoeding, dat je de eeuwige rol van scheidsrechter moet spelen en zelfs dat het ‘nooit meer goedkomt’. Net zoals dat de conflicten tussen broers en/of zussen heel gezond zijn, zijn deze ouderlijke gevoelens dat ook. Het is goed om te onthouden dat het erbij hoort, dat het de ontwikkeling stimuleert en dat het er mag zijn. Natuurlijk is het aan jou om hier wel sturing in te geven, maar ook hierbij geldt: het gaat om de balans. Zo is het niet handig om - inderdaad - continu als scheidsrechter tussen de twee in te springen. Over dit soort tips later meer. Eerst krijg je een inkijkje in mijn persoonlijke situatie. Gewoon, omdat broers-en-zussen-ruzies in álle gezinnen voorkomen. We are in this together.

Ingezoomd: kijk mee in ons gezin met 1 jongen, 2 meisjes

Met een gezin met één jongen en twee meisjes, zijn ook wij niet onbekend met conflicten. Laat ik als voorbeeld de zitplekjes in de auto nemen (“Mama, papa, ik wil voorin!”). Toen ze nog heel klein waren, bepaalde ik de setting. Toen ze het zelf konden aangeven, kregen ze die ruimte. Toegegeven: dit kon best even duren. Inmiddels verloopt dit vrij soepel - wat overigens niet betekent dat hun oplossing altijd snel gevonden is. Maar hey, dat hoeft ook niet. Ze doen hun best en da’s genoeg. Er zijn natuurlijk nog veel meer conflictmomentjes te noemen. Ik zou liegen als ik zeg dat ik dat gevoel van ‘komt dit ooit nog goed?’ nooit heb gehad. Gelukkig weet ik inmiddels wat begeleiding, wachten, hersteltijd (en geduld ;-)) doen. Ook geeft al dat oefenen steeds meer ruimte aan verwondering. Want man, wat verwonder ik me over de creatieve oplossingen die ze onderling bedenken. Over hoe ze conflicten met elkaar oplossen en hoe ze steeds beter met hun emoties omgaan. Heel erg leuk om te zien!

Aan de slag! GevoelsRijk omgaan met conflicten

Je weet waarom conflicten gezond zijn, waar het vandaan kan komen én dat je er niet alleen in bent. Dat betekent niet dat je deze onderlinge momentjes ongecontroleerd de ruimte moet geven, dat betekent wel dat je het er mag laten zijn - en dat jij hier sturing in moet aangeven. Uiteindelijk is het een proces van oefenen, oefenen, oefenen. Een route waarmee je een vruchtbare en liefdevolle bodem voor de toekomst legt. Hoe je dit doet? Da’s helemaal aan jou. Wel wil ik je een paar tips geven, die je zeker weten gaan helpen. Komen ze:

• Begin bij je eigen wortels: wees je bewust van je eigen invloed
  Je eigen opvoeding, ervaringen en voorkeuren: ze geven stuk voor stuk sturing aan hoe jij met de conflicten tussen je eigen kinderen omgaat. Zo werden vroeger bij mij conflicten vóór mij opgelost, in plaats van door mij. Daardoor vind ik ruzies nog steeds lastig en blijf ik lerende. Ook kan jij als ouder iets héél graag willen (“Hup, geef je broer een knuffel”), maar is dat niet wat je kinderen nodig hebben. Ben je bewust van hinderlijke en helpende patronen. Probeer uit, voel aan, stuur bij.
• Neem de leiding in het oplossen van conflicten
  Kinderen hebben sturing en begeleiding nodig, ook in conflicten. Het is aan jou als ouder om in te grijpen en de situatie te sturen/beheren. Denk aan het stellen van grenzen (“We gaan niet slaan”) of het openbreken van de onderliggende emoties en het gesprek (“Wat vond je niet fijn? En waarom niet?”).
• Controleer het kind niet, maar de omgeving
  Verliest een kind de controle? Probeer deze dan niet via alle mogelijke manieren in controle te houden, dit werkt vaak averechts. Controleer in plaats daarvan de omgeving. Geef bijvoorbeeld ruimte om af te koelen (“Vervelend dit, we nemen even pauze”). Zo erken je zijn/haar gevoelens - zonder het gedrag goed te keuren.
• Bescherm de relatie met beide kinderen
  Zodra jij de rol van scheidsrechter op je neemt, zal één kind zich niet gesteund voelen. Mijn tip? Niet doen, kan de relatie schaden. Luister naar beide belevingen en erken hun frustraties. Aan de ene kant “Ik begrijp dat je boos bent omdat je geduwd werd” - aan de andere kant “Ik zie dat je boos bent omdat je zusje naar je gilde”. Je laat zien aan beide kanten te staan en begeleidt ze zo naar beter gedrag.
• Leg de nadruk op jullie band
  Zoals gezegd: een kind wil verbinding voelen. Door jullie goede band in te zetten tijdens een conflict, zal deze sneller luisteren. Voorbeelden: “Laten we dit sámen oplossen” / “Hoe kunnen we dit de volgende keer beter doen?”. De woorden ‘samen’ en ‘we’ benadrukken jullie relatie en worden gekoppeld aan duidelijke verwachtingen.
• Creëer orde (= structuur) in de chaos
  Waar chaos is, is onrust en waar onrust is, is voer voor ruzie. Lees: als kinderen geen structuur hebben, geef je ruimte aan conflict. Routine en regels zijn als richtingaangevers in het leven. Als zij weten wat wel/niet mag, is er minder onduidelijkheid over ‘wie er eerst mag spelen’ of ‘hoe iets moet’. En ohja: hier stopt je rol als ouder niet. Als ze deze kennen is het aan jou om de naleving te bewaken.
• Hang de matchmaker uit
  Geloof me: dit talent zit in jou. Het gaat er puur om dat je de gelijkenissen tussen je kinderen benoemt, om zo het instinct voor verbondenheid te activeren. Het kan ook tot uiting komen door de oudste van het stel de jongste ergens mee te laten helpen. Een grote broer die zorg draagt voor zijn kleine zusje bijvoorbeeld.

Blijvende conflicten? Graaf dieper/schakel professionele hulp in

Blijven de ruzies opspelen of worden ze zelfs erger? Dan is het aan jou om dieper te graven richting de onderliggende emoties (wat speelt er écht?), te kijken naar je eigen handelen (maak je het zelf misschien erger?) én andere relaties onder de loep te nemen (gaat alles goed op school?). Zo’n conflict gaat vaak verder dan broers-en-zussen-gedoe en verdient dieper onderzoek. Je kan er bijvoorbeeld voor kiezen om professionele hulp in te schakelen. Zo komt dit topic aan bod in mijn online academie én coach ik jullie met liefde een-op-een. Je mag het namelijk alleen doen, maar dat hoeft nóóit. Wist je bijvoorbeeld dat je als ouder vaak blinde vlekken hebt, die een professional wel ziet? En dat deze persoon vanuit een objectieve kijk sneller kan inschatten wat helpend is? Yep, ik spreek uit ervaring.

Tot slot: vergeet de kracht van leuke momenten niet!

Deze benoem ik ook apart, omdat we als mens vaak geneigd zijn om te focussen op wat niét werkt, niét goed is, niét past. Ik wil je dan ook uitdagen om (nog) vaker te focussen op de leuke momenten. Om op die manier de verbinding tussen broers en/of zussen te stimuleren, zodat conflicten daarna ook beter/sneller opgelost worden. Eigenlijk een stapje terug in het proces dus, waarbij je het conflict voor hoopt te zijn. Wist je namelijk dat stellen in het algemeen vijf positieve interacties nodig hebben om één negatieve interactie te compenseren (Dr. John Gottman, Seattle Love Lab)? Deze studie is niet specifiek op broers en zussen gericht, maar is in mijn ogen wel een mooie om aan te houden. Zie hierbij een positieve interactie niet als iets groots. Het kan al een onderling grapje zijn, een aanraking of een simpele glimlach. Stimuleer activiteiten samen, dans/zing/speel gezamenlijk en laat ze lekker samenwerken. Wedden dat jij binnen no-time aan die vijf momenten per dag zit?

GevoelsRijke afsluiter: conflicten vermijden? Houd het dan lekker bij één kind. Ha, grapje natuurlijk. ;-) Het is hartstikke leuk om broertjes en zusjes in het gezin te hebben. Ze leren elkaar een hoop, kunnen op elkaar leunen en geven het gezin extra kleur. Wat ik wil zeggen, is dat conflicten erbij horen en er geen gouden tip is om conflicten te vermijden. Dat moet je ook niet willen, want… ontwikkeling. Het is een onderdeel van menselijke relaties - zowel kind/kind als kind/ouder - en leert ons veel over onszelf en de ander. Het is een natuurlijk proces waarin kinderen aftasten en jij als ouder richting geeft. Niet als scheidsrechter, wel als liefhebbende ouder. Elk conflict dat GevoelsRijk wordt opgelost, draagt bij aan de verbinding. Misschien niet altijd even leuk, wél een hoopvolle én mooie blik op de toekomst.